Dedė Preqi
DIASPORA ĖSHTĖ KRAHU I ATDHEUT DHE I ATDHETARIZMIT
Pėr tė shkruar pėr diasporėn shqiptare do tė duhej shumė gjatė, por po ndalėmi vetėm nė njė skaj tė saj, jo vetėm pėr tė larė borxh, por pėr ti bėrė kujtesė qeverisė sė Kosovės , mos tė
mbetėt kjo pjesė kombėtare nė harresė.
Okupatori serb gjithnjė ka punuar qė tė fshihet nga mendja e shqiptarėve dhe kujtesa e tyre historike e botėrore, ideja qė shqiptarėt tė kthehen ndonjėherė zgjedhjes pėrfundimtare tė problemėve apo deri te pavarėsia e tyre.Serbizmi gjithnjė ka vepruar dhe ka organizuar posaqėrisht Kosova tė deshqiptarizohet, duke ia ndryshuar fizionominė etnike tė Kosovės, nga shqiptarė nė serbizėm, por nuk ia arriti dot ta bėnte mė shumė se njė shekull robėrie e dhune tė tmershme mbi shqiptarėt.
Ēka thotė pėr shqiptarėt shkrimtari dhe diplomati amerikan Xhorxh Fred Viliams?
Xhorxh F.Viliams ishte shkrimtar dhe diplomat amerikan nė prag tė Luftės sė Parė Botėrore, i cili ishte ministėr i SHBA-ve, nė Greqi dhe Mal tė Zi, dhe kordinator i punėve tė Misionit Ndėrkombėtarė nė Durrės.Ky diplomat amerikan gjatė asaj kohe ka bėrė studime dhe hulumtime tė sakta mbi gjendjen e shqiptarėve nė atė periudhė kohore, dhe kėto studime i bėri nga afėr, lidhur me jetėn, traditėn, kultu-rėn, poezitėn gjeografike dhe historinė e popullit shqiptarė, dhe i pėrmbledhi nė njė libėr me titull-
"Shqiptarėt".Duke parė nga afėr zhvillimet politike nė kėtė pjesė tė Evropės Juglindore, dhe viset tjera shqiptare, sidomos qėndrimin jo tė drejtė tė shtetėve evropiane, tė cilėt kishin interesa tė ndryeshme nė tokat shqiptare, dhe Evropa me intrigat e veta dėshironte qė popullin shqiptarė ta mbajė tė robėruar dhe skllav tė Turqisė.Dhe ky diplomat amerikan pohon se fati i Shqipėrisė ka qenė i mbyllur dhe i hartuar nė sallat e errėta tė diplomatėve evropian, tė cilat plane jo vetėm qė ishin indiferente, por kishin pėr qėllim ta zhdukin kėtė popull nga faqja e dheut.
Prandaj, pėrpjekjet e shtetit serb ishin tė vazhdueshme nė krye me Fuqitė e Mėdha, qė trojet shqiptare sidomos nė Kosovė tė pastrohen, apo tė bėhėt pastrimi etnik i shqiptarėve.
Nė vitin 1937, u nėnshkrua marrėveshja nė mes ishJugosllavisė dhe palės turke, qė mbrenda njė kohe tė shkurtėr tė shpėrngulėn rreth 250 mijė shqiptarė tė Kosovės pėr nė Turqi, dhe sot e kėsaj dite jetojnė pasardhėsit e tyre nė atė vend, ku rrallė ndonjėri mund tė jetė kėthyer nė atdhe.Sot shteti i Turqisė i ka 71milion banor, 10% tė tyre janė me prejardhje shqiptare.
Edhe nė Greqi diaspora shqiptare ėshtė shumė e madhe, duke pėrfshirė edhe shqiptarėt arvanitas,
Ēamėt etnik, dhe diaspora e re shqiptare qė arrijnė njė shifėr shumė tė madhe.
Nė Kroaci, Slloveni dhe Bosnje e Hercegovinė, jetojnė mė shumė se 100mijė shqiptarė.
Nė shtetet ballkanike nė Rumani e Bullgari , shumė shqiptarė kanė emigruar gjatė kohės sė pushtimit otoman.Nė kohėn e Rilindjes Kombėtare shqiptare, diaspora shqiptare ishte mjaft aktive nė qėshtjen kombėtare.Nė Itali shėnohet emigracioni mė i hershėm dhe shumė i madh i shqiptarėve, sidomos pas vdekjes sė Gjergj Kastriotit-Skėnderbe, tė cilėt u cilėsuan "Arbėreshėt e Italisė", dhe ata formuan njė diasporė tė madhe shqiptare, besnike dhe fisnike.Nė Gjermani jetojnė mbi 2oo mijė shqiptarė,dhe ka prej tyre qė ka emigruar para 45vitėve.Nė Zvicėr po ashtu ka mė shumė se 200 mijė shqiptarė,ku prej tyre ka edhe nga tė gjitha viset shqiptare dhe pėrbėjnė shumicėn mė tė madhe nga popujt e huaj nė kėtė vend.Nė Mbretėrinė e Bashkuar ka shumė shqiptarė qė kanė emigruar,por mėsėshumti ka nga Shqipėria.Ka edhe nė Hollandė,Luksenburg,Danimarkė,Suedi,Norvegji,Finlandė,Islandė,Francė,dhe
nė shumė vende tė tjera tė botės sė largėt,si nė SHBA,Kanada,Australi dhe vende tjera . Prandaj mund tė thėmi se gjithė kjo armatė punėtore e shqiptarėve gjendet nė gjithė globin tokėsor tė shpėrndarė nėpėr botė,por nė ditėt mė tė nevojshme ėshtė e gatshme dhe i del nė ndihmė atdheut tė cilin kahdo qė shkon e bartė nė zemėr me vete.
-Numri i shqiptarėve apo tė thomi gjendja faktike e tė dhėnave mbi qytetarėt e Kosovės qė jetojnė
jashtė vendit, nė zyrat kosovare tė migracionit mungojnė apo nuk janė tė sakta,sepse kjo administratė e ka lėnė anash apo fare nuk i intereson njė qėshtje e kėtij lloji,e cila qėshtje ka njė rrol tė veqantė,dhe duhet marrė parasysh qytetarėt e vendit tė cilėt u larguan me dhunė apo u larguan pėr punė, nė punė tė pėrkohshme apo tė akomoduar pėrgjithmonė jashtė atdheut,qė nė gjuhėn e thjeshtė quhet d i a s p o r ė. Tė gjithė kėta shqiptarė qė u shpėrndanė si shqipet e malit nė gjitha vendet e botės,e muarėn rrugėn e mėrgimit me dhunė apo tė detyruar nga nevojat ekonomike,edhe pse tė larguar me mija kilometra,kjo hapėsirė gjeografike nuk mundi ti ndajė kėta njerėz me atdheun e vet Kosovėn,dhe kjo diasporė shqiptare sot ėshtė bėrė urė lidhėse e shtetit amė me vendet e ndryeshme tė botės.Si ēdo komunitet tjetėr i integruar nė jetėn amerikane,gjermane,angleze apo nė vende tė tjera ku gjindet populli i jonė,ashtu edhe komuniteti shqiptarė nė pėrbėrjen e tyre ka pėrso-nalitete intelektuale nė fusha tė ndryesme,tė cilėt ushtronė aktivitetin e tyre nė kėto vende,duke promovuar edhe shumė pjesė tė vlerave kombėtare.Tė gjithė burrat e mėdhenj tė kombit qė ia ndritėn faqet historisė kombėtare,ishin nga diaspora.Atėherė kur atdheu ishte i robėruar,dhe aty nuk mund tė zhvillohej asnjė proqes i dijės,atdhedashurisė dhe lirisė,pasi qė okupatori ta zėnte nė fyt fjalėn" l i r i ose sh q i p t a r",vetėm nga diapora erdhi fjala e kushtrimit dhe porosia,se lufta kundėr armiqve nuk do tė ndalėt.Edhe nismėn pėr pavarėsinė e Shqipėrisė me 1912,Ismail Qemali me Luigj Gurakuqin ,u nisėn nga Stambolli dhe arritėn nė Bukuresht,ku me 5 nėntor organizuan mbledhjen shqiptare ,dhe u vendosė tė themelohet njė komitet drejtues ,dhe tė shkonte para fuqive tė mėdha pėr ti mbrojtur tė drejtat e popullit shqiptarė .Edhe diaspora shqiptare e shekullit tė kaluar ,ishte krahu ma i fortė dhe guri i themelit tė Pavarėsisė sė Kosovės,nė ērast nė ēastet mė tė ndieshme nė vitin e luftės 1999,nuk e lanė Kosovėn vetėm.Diaspora shqiptare nė gjitha vendet e botės organizoi nė gjitha format e mundshme ta ndihmoi Kosovėn tė shpėtoi nga kthetrat e robėrisė serbe,jo vetėm nė ndimė materiale por edhe ndihmė krahė lufte,duke u nisur nga diaspora me mija vėllezėr shqiptar drejtė kosovės pėr tė mbrojtur atdheun e tyre.Diaspora shqiptare i ēartėsoi pėrfaqėsive botėrore dhe miqve perėndimorė ēėshtjen e drejtė shqiptare,duke dėshmuar me argumente historike realitetin qė kishte Kosova nėn okopimin e barbarisė serbe.Dihet kontributi i diasporės edhe pas luftės,duke ndihmuar mbylljen e plagėve tė rėnda qė shkaktoi lufta nė Kosovė,duke e rindertuar pothuaj ēdo cep tė saj.
-Sot diaspora shqiptare,pothuaj se e harruar nga qeverija aktuale(!)
Diaspora shqiptare gėzimin mė tė madh e ka pėrjetuar me ndėrhyrjen e forcave tė Nato-s ,nė Kosovė dhe me pamvarėsinė e Kosovės.Pavarėsia e Kosovės ishte vula e shtetit tė ri dhe sovran,pėr tė cilin janė flijuar shumė bijė dhe bija tė kombit shqiptarė,dhe duhet ti kujtojmė dėshmorėt e kombit,jeti-
mat,invalidėt e luftės dhe ato nėna shqiptare qė presin ende bijtė e tyre qė gjinden nė tokat serbe dhe akoma nuk u janė kthyer pėrqafimeve tė mė tė dashurve tė vet dhe tė pushojnė nė tokėn e Kosovės,por kanė mbetur peng i politikės famėkeqe serbe mė shumė se dhjetė vite.Diaspora shqiptare i ka tė gjitha kėto ngjarje nė agjendėn e vet,dhe ēdo rrahje e zemrės ,numėron nė atdheun e tyre,por tė brengosur sot pėr brezin e ri,qė po rritet largė vendit tė vet,dhe kur shohin gjėra tė liga,
apo tė pa mira nė atdhe ,friga ėshtė mė e madhe ,e mos kthimit...
ēdo ditė nga aeroportet e Evropės dhe tė tjera,pėrplotė aeroplanėt me bashkėatdhetarė,tė djegur pėr atdhe,pėrveq atyre qė shkojnė me vetura.Tė shkojshė nė pushime verore nė Kosovė ėshtė kėnaqėsi e madhe dhe tė kėnaqėt shpirti me tė afėrmit dhe bukuritė e vendit,tė cilėn kėnaqėsi e ndien vetėm mėrgimtari nė mbrendėsinė e shpirtit tė vet.Mirėpo halli...sėcili nė kohėn e pushimit ka edhe nevoja tė tjera,ta shfrytėzoi kohėn pėr rregullimin e ndonjė dokumenti tė nevojshėm qė ta merr nga zyrat pėrkatėse nė Kosovė.Mirėpo mė e keqja ėshtė se tė shkon pushimi 2-3 javor,pas njė dokumenti ,dhe atė duhet ta paguajsh shumė shtrenjtė.Do tė thotė se qeveritarėt e Kosovės nuk merret me pėrgjegjėsitė e veta qė ka ndaj qytetarit tė vet,apo i mungon interesimi dhe kujdesi ndaj diasporės.Ubėnė dhjetė vite me radhė qė diaspora shqiptare nė kohėn e pushimėve verore apo dimėrore,pret para sporteleve tė zyrave kosovare disa ditė me radhė pėr tė marrė njė dokument tė nevojshėm nga Kosova qė i nevoitet nė diasporė apo nė vendin ku jeton,dhe ka patur raste se edhe kohėn e punės eka humbė qė ėshtė rrezik edhe pėr ta humbur punėn,dhe qeverija e Kosovės shumė pak ka ndėrmarrė ta pėrmirėsoi kėtė zvarritje apo mė mirė me thėnė njė udhėheqje e tillė administrative nė shtetin e ri tė Kosovės nuk i plotėson kushtet normale tė njė vendi demokratik dhe tė mirėfillt,nga se udhėheqėt nga njerėz tė cilėt nuk kanė respekt ndaj ligjit dhe qytetarit tė vet,ku shteti nė kėtė mėnyrė mund tė rrezikohet nga kjo anarki.Njėherit ėshtė shumė e pa pranueshme pėr ata mėrgimtarė tė cilėt arrijnė me automjete prej vendeve tė ndryeshme tė Eropės nė Kosovė gjatė pushimėve tė tyre verore apo dimėrore,dhe tė gjithė sipas ligjeve evropiane i kanė tė siguruara automjetėt e tyre,dhe kur vijnė nė Kosovė duhet tė paguajnė pėrsėri taksa tė ndryeshme,gjėja se edhe kėtu paguajnė sigurime,tė cilat nė realitet nuk pėrgjigjen nė raste fatkeqėsie,ēka do tė thotė se shteti i Kosovės po gabon edhe njėherė me mergimtarėt,apo ata duhet shfrytėzuar ēdo herė...
Sipas raportit vjetor qė ka dhėnė Aeroporti Ndėrkombėtar i Kosovės nė Prishtinė,raportohet se nė kėtė aeroport kanė kaluar gjatė vitit 2008,mėse 3 milion pasagjerė,ēka do tė thotė se,mė se 80%,tė pasagjeėve i ka pėrmbushė diaspora qė gjindet nė vendet e ndryeshme tė botės,e cila ka ardhė nė atdhe tė vet,por duhet llogaritur sa pėrfitimet janė bėrė nė korriz tė tyre,tė cilat i ka pėrvetėsuar qeverija kosovare.Nė anėn tjetėr nė Kosovė pothuajse shumė pak ėshtė punuar pėr politikat migruse dhe punėsimin e organizuar jashtė vendit,stinor apo tė pėrhershėm ,nė ato vende ku ka nevojė,duke ditur se sa tė rinj nė Kosovė janė tė pa punėsuar dhe pa asnjė lloj marrėdhėnie pune pėr tė mbi jetuar.Shpresat nuk duhet ti humbim,sepse diaspora ėshtė njė krah i fuqishėm i atdheut tė vet,por halli i madh ėshtė pėr brezin e ri nė Kosovė,qė duhet tė orientohet nė vendin e vet dhe tė punoi nė vendin e vet,sepse diaspora e adaptuar nuk ka nevojė tė shtohet ,por tė kthehet nė atdhe ,dhe tė rehabilitohet nė vendin e vet ,sepse vetėm aty pushon dhe qetėsohet trupi dhe shpirti i tij.Diasporės nuk i mbetėt borxh Kosova,por qeverija udhėheqėse e saj,tė cilėt i kanė zėnė vendet e huaja dhe tė pa merituara,dhe kanė pjesėn mė tė madhe tė pa pėrgjegjėsisė,tė cilėt akuzohen ditė pėrditė nga qytetarėt e vendit dhe tė huaj,pėr shumė dukuri negative dhe korrupcion,duke u shėndėrruar nė njė biznes tė pa ligjshėm,i cili po i shkatėrron institucionet shtetėrore duke i vjedhur fondet publike,qė ndikon rėndė nė gjendjen e jetės sė qytetarit kosovarė.
Edhe njė gjė po vertetohet nga qeverija e Kosovės se,diaspora shqiptare ėshtė lėnė anash,kjo pjesė e kombit shqiptar e cila gjithėherė me shpirt dhe zemėr qendron nė atdhe,dhe mos tė themi sa herė ėshtė e malltertuar dhe pėrbuzur deri sot...
