Territori i Dardanisë

Mr. Bedri Muhadri

Prizreni në burimet historike mesjetare (2)

Territori i Dardanisë

Burimet historike mesjetare për Prizrenin janë të shumta. Prizrenin, Peterzenin, me këtë emër për herë të parë e ndeshim në shek. VI në veprën De aedificiis (Mbi ndërtimet) të historianit të njohur bizantin Prekopit (Precopii Caesariensis fundi i shek. V deri në vitin 565), që veproi gjatë kohës së Perandorit Justinian (527-565). Në veprën e tij gjejmë përshkrime të rëndësishme mbi territorin e Dardanisë. Nga vepra në fjalë shihet se për t’u mbrojtur nga sulmet e popujve barbarë perandori bizantin Justiniani (që ishte me prejardhje ilire) vetëm në Dardani ndërtoi 8 kështjella të reja dhe rimëkëmbi 61 të tjera që patën pësuar shkatërrime të mëdha me rastin e invadimeve të popujve barbarë, si hunëve, avarëve dhe sllavëve. Në mesin e kështjellave të rimëkëmbura përmendet edhe ajo e Petrizenit, e cila e zëvendësoi emërtimin e mëparshëm Therandën antike.

Në burimet bizantine Prizreni është quajtur Prisdriana. Ky emërtim gjendet ne aktdhuratën e vitit 1020 të perandorit bizantin Vasilit II.

Ipeshkvia e Prizrenit

Në këtë aktdhuratë dërguar argjipeshkvit të Ohrit me të cilën ai i konfirmonte argjipeshkvit dhe sufraganëve të tij numrin e parikëve dhe klerikëve si për Argjipeshkvinë ashtu edhe për ipeshkvijtë vartëse, përmendet edhe Ipeshkvia e Prizrenit, e cila aso kohe ishte nën juridiksionin e Argjipeshkvisë se Ohrit. Ipeshkvia e Prizrenit ka qenë e shkallës së tretë dhe përfshinte, pos Prizrenit me rrethinë, edhe viset rreth Pejës, Deçanit, Mitrosit dhe Leskovcit. Selia e Ipeshkvisë ka qenë Kisha e Shën Premtes, e cila ngrihet mbi tempullin e periudhës romake e të bazilikave të shekujve V-VI, e XI, ndërsa që në vitin 1019 aty gjendej qendra e Ipeshkvisë së Prizrenit. Në kartën e Stefan Deçanit të vitit 1326 thuhet se kisha e Shën Premtes në Prizren ka ekzistuar që nga kohërat e “mbretërve të stërlashtë”. Shënime për Prisdrianën ( Prizrenin) gjatë shekullit XI e ndeshim te kronisti bizantin Joannes Skylitzes Continuatus. Nga të dhënat e këtij kronisti dihet se Prisdriana në vitin 1072 apo 1073 u bë qendër e kryengritjes së Gjergj Vojtehut, që ishte drejtuar kundër pushtetit të perandorit bizantin Mihajli VII Duka (1071-1078).

Kishat katolike

Në kohën e perandorit bullgar Kalojanit (1197-1207), u pushtuan Shkupi, Prizreni e Tivari, me ç’rast kuptojmë edhe për emrin e peshkopit të Prizrenit Abraham, i cili bashkë me peshkopët e tjerë provincialë e nënshkroi letrën të cilën ia dërguan papës Inoçentit IIII ku cekej “humilis episcopus sanctissini episcopatus Prisdini Abraham”. Si pasojë e pushtimeve serbe të Prizrenit 1214-1218 nuk dihet se ç’ndodhi me peshkopin Abraham. Kryeargjipeshkvi i Ohrit, Dhimitër Homatijni, në vitin 1220 i dërgoi kryepeshkopit serb Savës një letër proteste, sepse ky e kishte dëbuar ipeshkvin e Prizrenit, i cili ishte zgjedhur sipas kanonit, dhe në vendin e tij e kishte caktuar një tjetër (serb).

Në vitin 1346 në Prizren përmenden dy kisha katolike: “sancte Marie de Prisren”, “sancti Petri supra Prisren…,”. Kjo dëshmon bindshëm se në mesin e banorëve të atëhershëm në Prizren kishte një numër të madh katolikësh, të cilëve u shërbenin këto kisha, aq më tepër kur dihet se në këtë qytet vepronin një numër i madh tregtarësh raguzanë, të cilët e kishin edhe konsullin e tyre në Prizren (quod eius mansio sitnin Prizren), që i mbronte të drejtat e tyre.

Në burimet e shumta latine që gjenden në Arkivin Historik të Dubrovnikut (Raguzës së atëhershme), Prizrenin e hasim në shumë raste, qofte me karakter politik apo ekonomik. Kështu kemi dokumentin e rëndësishëm të lëshuar nga Këshilli i Madh (Consilii Maioris) i Raguzes të datës 8. III. 1332 të publikuar nga profesori i njohur i Zarës me prejardhje arbëreshe G. Gelcich, me të cilin dokument aprovohet lutja e tregtarëve raguzanë për zgjedhjen e një konsulli të përhershëm në Prizren, që do t’i mbronte interesat e tregtarëve në gjithë territorin e Sllavonisë (Rashes), ”me të cilin akt politik në Prizren kemi institucion të rëndësishëm politik e ekonomik

Bashkëpunimi tregtar

Në shumë dokumente që datojnë nga fundi i shekullit XIII deri në shekullin XV ku e hasim Prizrenin, janë dhënë rezultate shkencore nga profesori ynë J. Drançolli. Në këto dokumente jepet veprimtaria ekonomike shoqërore, që është zhvilluar ndërmjet qytetit të Prizrenit dhe disa vendeve të zhvilluara si Raguzës, Venecies (Venedikut) dhe Kotorrit. Në dokumente me përmbajtje ekonomike përmenden disa tregtarë prizrenas të cilët zhvilluan veprimtaritë e tyre ekonomike qoftë si huamarrës apo si huadhënës në raportet tregtare me tregtarët e vendeve të sipërpërmendura e në veçanti raportet tregtare me Raguzën të cilat në atë kohë ishin në një nivel të lartë zhvillimi me qytetin e Prizrenit.

Në një nga këto dokumente të 31 korrikut 1299 thuhet se një tregtar raguzan kishte blerë një robëreshe (skllave) Diana dhe ajo ishte nga Prizreni (Dimitrius Miroseviç Deanam de Prisreno).

Një dokument tjetër të të njëjtit vit 1299, flitet për një tregtar prizrenas Bogdanus de Radoslauo de Prisreno, i cili kishte marrë hua 400 perpera nga një tregtar raguzan Laurencoi de Sauina. Në dy dokumente të vitit 1300 përmendet qyteti i Prizrenit. Në njërin prej tyre bëhet fjalë për tregtarin prizrenas Krabaç, i cili kishte marrë një kredi prej më se 200 perperash te një tregtar raguzan, kurse në dokumentin tjetër është theksuar se tregtari prizrenas de Dobrelociç duhej që brenda dy muajve në bazë të marrëveshjes t’i jepte 17 perpera tregtarit raguzan Marco Lucari de Fuschs.

vijon