REFLEKSIONE RRETH LIBRIT "FEJA DHE FLAMURI: DOM NIKOLLË KAÇORRI", TË AUTORIT HAJREDIN ISUFI

LIBËR QË PARAQET SHËMBËLLTYRËN E NJË VLERE TË RËNDËSISHME FETARE E KOMBËTARE

Hajredin Isufi: "Feja dhe flamuri: Dom Nikollë Kaçorri, botoi "Pegi", Tiranë 2008.

Mikel GOJANI

Janë të shumtë figura të ndritura të kombit dhe të fesë, të cilët ideologjia e kaluar ekstreme komuniste për gjysmë shekulli me radhë bëri përpjekje t'i ndalojë, t'i mohojë dhe baltojë, për asgjë tjetër, përveç asaj që këta pinjollë të fesë dhe të kombit, të shkencës dhe letërsisë shqiptare ishin bashkëmoshatarë të një vizioni shumë të qartë filozofik e politik, për të ardhmen e atdheut dhe të kombit të tyre dhe vepruan që atdheu dhe kombi i tyre të ecën me anijen që e shpinte këtë popull në gjirin e popujve të tjerë të qytetëruar të Evropës.

I Kadare: Pse s'flet, o plak? Pse s'i rrëfen të bëmat e tua për Shqipërinë?!

Edhe studiuesi Isufi, figurën e famullitarit dhe atdhetarit të devotshëm dom Nikollë Kaçorrit e mbërthen në galerinë e atyre figurave që nga ideologjia ekstreme komuniste për shumë dekada mbeti i mënjanuar dhe i pastudiuar thellësisht: "Emri i dom Nikollë Kaçorrit më ka shoqëruar që nga fëmijëria. Kënga popullore që e kishin ngritur bashkëvendësit e tij në Lurë, prej së cilës mbaja mend gjithnjë vargjet "Dom Nikolla, shqipja e malit / n'krah të djathtë t'Ismail Qemalit", për një kohë të gjatë ishte i vetmi njoftim historik rreth figurës së tij. Përveç rasteve kur më 28 nëntor herë-herë shfaqej kalimthi diku portreti, por jo gjithnjë. Ndërsa nënshkrimi në aktin e themelimit të shtetit të pavarur shqiptar mbeti gjithnjë. Asnjëherë s'u retushua, megjithëse, sit ë thuash, ishte dhe s'ishte nënkryetar i qeverisë së parë kombëtare, ishte dhe s'ishte "krahu i djathtë i I. Qemalit", ishte dhe s'ishte shtetar i parë i Shqipërisë. Për një kohë të gjatë në mendjen time e kam përfytyruar pak a shumë si I. Kadare babazotin e heshtur në romanin "Çështje të marrëzisë": Pse s'flet, o plak? Pse s'i rrëfen bëmat e tua për Shqipërinë?!"- shprehet qysh në parathënien e tij studiuesi Jusufi.

Kështu, studiuesi i mirënjohur Hajredin Isufi me librin e tij studimor " Feja dhe flamuri - dom Nikollë Kaçorri", ka bërë përpjekjet e para për ta studiuar thellësisht këtë figurë të spikatur të të fesë dhe të historisë sonë kombëtare, dom Nikollë Kaçorrit, i cili gjatë tërë rrugës së tij jetësore ishte i mishëruar ta ruaj kontinuitetin e etërve të tjerë të traditës qëllim jetësor i të cilëve ishte binomi "fe dhe atmé.

Pra, studiuesi Isufi nëpërmjet këtij libri dokumentar e historik mëton të paraqes një dritë të re në rrugën jetësore dhe veprimtarinë atdhetare të këtij apostulli të fesë e të kombit.

Libri në fjalë është përpjekja e parë për ta dhënë një prezantim sa më të plotë e kronologjik të kontributit për tre dekada të dom Nikollë Kaçorrit për çlirimin e atdheut dhe të kombit të tij.

Fillimet e veprimtarisë së dom Kaçorrit në Durrësin Antik

Libri "Feja dhe flamuri - Dom Nikollë Kaçorri", i autorit H. Isufi, është i konceptuar në dymbëdhjetë kapituj të cilët e përbëjnë një strukturë unike përmbajtjesore.

Në kapitullin e parë autori flet për fillimet e veprimtarisë patriotike të dom Nikollë Kaçorrit, po ashtu edhe të rrethanave historike, arsimore e kulturore. Sipas tij veprimtarinë atdhetare famullitari i atëhershëm i ri, dom Nikolla, e fillon në Durrës, pikërisht në vitin 1893, kur atëherë kishte 31 vjet. Autori sqaron se për vitet e para të jetës së dom Nikollë Kaçorrit në Durrës nuk posedon njoftime, sigurisht, sipas tij, qenë vitet e njohjes me njerëzit, gjendjen, problemet e vendit; vitet e përgatitjes së tij për veprimtarinë e ardhshme patriotike. Ndërkaq duke folur për gjendjen arsimore në fund të shekullit XIX, autori gjendjen e prezanton mjaft të vështirë me një shkallë të lartë të kësaj popullsie analfabetë, me përhapjen e rrjetit arsimor shumë të kufizuar. Porta e Lartë lejonte çdo institucion klerikal dhe çdo fuqi të huaj të organizonin shkollat në gjuhën e tyre, përkundrazi hapja e shkollave shqipe dhe përdorimi i shkrimit shqip në sistemin arsimor, në fushën e kulturës dhe në rrjetin e administratës ishte i ndaluar. Kështu më 1897 në qytetin e Durrësit kishte pesë shkolla të huaja, dy turqisht, për nxënësit myslimanë, dy greqisht për nxënësit ortodoks dhe një italisht për nxënësit katolikë. Sipas studiuesit Isufi, në këtë atmosferë të ndikimeve të fuqive të huaja që kryheshin në kurriz të të drejtave kombëtare të popullit shqiptar, frati atdhetar dom Nikollë Kaçorri nuk lejon veten të rri indiferent dhe kështu fillon veprimtarinë e tij krejt në shërbim të popullatës shqiptare. Për punën dhe angazhimin e dom Kaçorrit autori Isufi jep të dhëna konkrete nga njerëz bashkëkohës të tij, bashkëluftëtarë dhe nxënës të dom Kaçorrit të cilët kanë evokuar dhe i kanë lënë në kujtimet e tyre. "Nga sa njoftojnë nxënësit dhe bashkëkohësit e tij, thekson studiuesi Isufi, kuptohet se Kaçorri nuk ishte një mësues i thjeshtë i gjuhës shqipe. Priftërinjtë e kishës perëndimore ishin te detyruar nga disiplina e rreptë kishtare që të ndiqnin programin arsimor të diktuar nga Vjena, për t'ua mësuar nxënësve shkrimin e gjuhës amtare, të zhveshur nga fryma patriotike. Por, Nikollë Kaçorri nuk iu nënshtrua disiplinës kishtare. Ai ndoqi rrugën e Lëvizjes Kombëtare, rrugën e zhvillimit të arsimit shqip me përmbajtje laike dhe me frymë patriotike, ashtu siç e kishin përcaktuar ideologët e mëdhenj të Rilindjes Kombëtare Shqiptare. Këtë na e thotë një nga nxënësit e tij, Agustin Serreqi, i cili shkruan në kujtimet e veta, se në shkollën e Durrësit, Nikollë Kaçorri "ishte i pari që na kall në zemër atdhedashurinë", (fq.14). Në vazhdim të këtij kapitulli autori Isufi po ashtu jep të dhëna për kontributin e dom Kaçorrit edhe në përhapjen e librit shqip dhe të shtypit patriotik shqiptar, sit ë gazetës "Albania, "Drita" etj.; angazhimin e tij për unifikimin e alfabetit shqipe dhe shumë veprimtari të tjera.

Pasqyrimi i kryengritjes së Kurbinit dhe relacionet me atë Shtjefën Gjeçovin

Në kapitullin e dytë, autori Isufi pasqyron kryengritjen e Kurbinit (1905-1907), po ashtu edhe kontributin e dom Nikollë Kaçorrit në këtë kryengritje në krah të popullit kurbinas. Duke i fokusuar në këtë ngjarje të rëndësishme historike autori na ofron argumente historike rreth ekspeditës së Esat Pashës kundër Kurbinit dhe angazhimin e dom Nikollë Kaçorrit në kundërvënie të tij; refuzimin e kurbinasve kundër vendimeve të administratës osmane; qëndrimi i klerit katolik pranë besimtarëve të tyre; krijimin e aleancave ndër krahinore me qëllim të rezistimit të forcave osmane; sigurimi i armëve për kurbinasit nga ana e famullitarit Kaçorri, po ashtu edhe sulmet osmane kundër kurbinasve. Këto sulme osmane ndaj popullatës kurbinase kryesisht paraqiten nëpërmjet një letre që dom Nikollë Kaçorri i dërgon mikut të tij famullitar atë Shtjefën Gjeçovit, më 10 nëntor 1906, në të cilën në kronologji i përshkruan e ushtrisë osmane ndaj kësaj popullate. Dom Kaçorri njofton Fratin se kurbinasit u kishin kthyer armët forcave osmane dhe se nga radhët e armikut kishte pasur shumë të vrarë, ndërsa nga ana e kryengritësve shqiptarë asnjë. Në këtë kapitull, autori po ashtu pasqyron edhe angazhimin e dom Nikollë Kaçorrit edhe në fushën e kulturës etj. Autori paraqet pjesëmarrjen e Kaçorrit në Kongresin e Manastirit një nga ngjarjet më të rëndësishme të kulturës sonë kombëtare, ku më 1908 në këtë kongres u themelua alfabeti i gjuhës shqipe. Ai po ashtu paraqit pjesëmarrjen e dom Kaçorrit edhe në Kongresin e Dibrës dhe atë të e Elbasanit dhe kontributin e tij që ka dhënë me paraqitjet e tij në këto ngjarje të rëndësishme. Ndërkaq dy kapituj vijues paraqesin veprimtarinë atdhetare të Klubit patriotik të Durrësit dhe angazhimin e dom Kaçorrit në këtë klub, përkatësisht lidhjet e dom Nikollë Kaçorrit me Krujën dhe rrethinat e saj. Pastaj paraqitet procesverbali I tërësishëm me faksimile në gjuhën osmane për dënimin e dom Kaçorrit nga administrate osmane në vitet 1910-1911. Dënimi i Kaçorrit kishte të bënte për pjesëmarrjen e tij dhe organizimin e një kryengritjeje kundër qeverisë osmane në krahinën e Kurbinit. Dy kapituj në vazhdim flasin për pjesëmarrjen e dom Kaçorrit në kryengritjen e vitit 1911, dhe 1912, që i paraprinë aktit të shpalljes së pavarësisë së Shqipërisë. Me këtë rast, ai iu drejtohet bashkëvendësve të tij lurianë, të krishterë dhe myslimanë, për t'u bashkuar rreth një ideali në një veprim të përbashkët.

Dom Kaçorri - pjesëmarrës në aktin më sublim: shpalljen e pavarësisë Shqipëri

Kapitulli i dhjetë i këtij libri pasqyron aktin më sublime të këtij famullitari, pjesëmarrjen e tij në momentin më lartësues të Shqipërisë së atëhershme, në shpalljen e pavarësisë së Shqipërisë, më 28 nëntor 1912. "Në krye të sallës me një podium, kishte zënë vend Ismail Qemali, që kurrë s'ishte më i ri. Fytyra e tij e ëmbël fitonte më të parë zemrat dhe mendjen e të gjithë të pranishmëve… afër tij ishte Dom Nikollë Kaçorri, delegate i Durrësit, gjithmonë i buzëqeshur, sytë e tij shumë të lëvizshëm për t'u thënë atyre (delegatëve) tungjatjeta", (fq. 361). Në këtë kapitull autori flet po ashtu për ecuritë e aktit të shpalljes së pavarësisë së Shqipërisë, pastaj shpallja e pavarësisë dhe jehona e saj; dom Nikollë Kaçorri në mbrojtje te qeverisë provizore dhe të shtetit të ri shqiptar; qeveria e përkohshme përballë sfidave të reja; dom Nikollë Kaçorri për harmoninë mes katolikëve dhe myslimanëve; dom Nikollë Kaçorri me krerët e fiseve katolikë kundër Esat Pashë Toptanit etj. Ndërkaq, kapitulli i parafundit i këtij libri prezanton qëndrimin e dom Nikollë Kaçorrit ndaj princ Vidit.

Dom Kaçorri mbledhës i folklorit shqiptar

Në kapitullin e fundit të këtij libri autori këtë figurë të shquar e paraqet një mbledhës të denjë të folklorit shqiptar. Ai në këtë pjesë shtojcë të këtij libri na i paraqet edhe disa nga krijimet popullore të përmbledhura nga dom Nikollë Kaçorrit. Sipas autori Isufi pesëdhjetë këngë popullore të mbledhura nga dom Kaçorri janë të konceptuara në vëllimin e librit "Vëllimthi", ku në dorëshkrim titullohej "Canti albanesi populari". Ky kontribut i dom Kaçorrit jep argumentin më autentik se krahas veprimtarisë së tij fetare dhe kombëtare, i kishte kushtuar vëmendje të duhur edhe mbledhjes së folklorit popullor. Autori, po ashtu vë në dritë të dhënat se këto këngë popullore Kaçorri i ka mbledhur në krahina të ndryshme, që nga Ishmi e Shijaku, Miloti e Kurbini, Mali i Bardhë, Bushnesh - Thumanë, Lurë, Kthelë e Epër, Derven-Krujë, Orosh, Pukë, Shkodër, Mirditë, Gjakovë, Pejë etj., etj. Sipas autorit Isufi, se "të tëra këto zona i kishte shëtitur vetë famullitari që nga viti 1903 deri më 1912, krahas propagandës kombëtare shqiptare që kishte zhvilluar në të mirë të çështjes shqiptare, mblodhi në popull edhe këngët e trimërisë, të heronjve popullorë, të qëndresës kundër pushtuesit, figurave historike etj. Siç shihet edhe në "vëllimthin" tematika e këngëve është e larmishme". Publikimi i këngëve të mbledhura nga Dom Nikollë Kaçorri është një kontribut tjetër që jep ky prift katolik dhe e bën atë që të renditet përkrah emrave të folkloristëve të shquar shqiptarë". Autori jep edhe në origjinalitet (dorëshkrim), këngët e shkruara në librin "Canti albanesi populari" nga dom Nikollë Kaçorri".

Kështu, në përfundim lirisht mund të konstatojmë se libri dokumentar dhe historik "Feja dhe flamuri - Dom Nikollë Kaçorri", i autorit Hajredin Isufi, është një libër e mirë për lexuesit, për " njohjen me të panjohurën" e fratit dhe atdhetarit të shquar të kombit tonë, Dom Nikolllë Kaçorri, i cili një jetë të tërë e shkriu për fe dhe atdhe. Ky libër, po ashtu edhe e pasuron fondin e librave tanë dokumentarë dhe historik, duke njoftuar lexuesit për shumë fakte dhe dëshmi të panjohura deri me tani edhe rreth kësaj figure fetare dhe historike, po ashtu edhe rreth shumë aspekteve dhe ngjarjeve të një periudhe të rëndësishme të caktuar.